Diêm Gia
I
Lý luận phê bình văn học phương Tây hướng đến thế kỉ 21 sẽ có diện mạo như thế nào? Trên cơ sở thâm nhập nghiên cứu tài liệu gốc, tôi gọi cục diện cơ bản của lí luận phê bình văn học phương Tây hướng vào thế kỉ 21 là “thể phồn tạp” (Mosaicism(2)). Hàm nghĩa cơ bản của nó là “các phương pháp phê bình và quan điểm lí luận văn học phương Tây đương đại rất hỗn tạp, giữa chúng dường như không hề có quan hệ nội tại, góc nhìn và điểm chú ý của mỗi phương pháp khác nhau, từng phương pháp lại có một vị trí riêng trong khu vườn học thuật, hình thành cục diện “trăm hoa đua nở”. Với bất kì một luận đề hoặc lĩnh vực nào, chúng ta cũng có thể phát hiện ra: tuy vấn đề mà họ quan tâm giống nhau, nhưng lập trường, xuất phát điểm, căn cứ lí luận, phương pháp bàn luận và kết luận đưa ra của họ đều rất khác nhau. Nói một cách khác, cách nhìn của họ đối với cùng một vấn đề là vô cùng “đa nguyên”, hoàn toàn không tìm kiếm sự thống nhất, dường như không có bất kì một chủ âm nào.
Tôi dùng cụm từ “thể phồn tạp” để miêu tả diện mạo lí luận phê bình văn học phương Tây đương đại là muốn nhấn mạnh các loại lí luận phê bình văn học phương Tây hiện nay không chỉ có đặc trưng phiến đoạn, hỗn tạp, lắp ghép, mà mỗi loại đều muốn thể hiện đặc sắc riêng của mình, muốn trở thành một màu sắc trong “tấm khảm đa màu”, không muốn dung nạp lí thuyết khác, và cũng không muốn bị lí thuyết khác hấp thụ. Cục diện mỗi loại đều có sắc màu riêng này chính là đặc trưng điển hình cho việc ra sức theo đuổi “đa nguyên hóa” (plurality) của thời hậu hiện đại, cũng là diện mạo cơ bản của văn hóa và tư tưởng phương Tây đương đại. Bề ngoài, một mặt “thể phồn tạp” của hậu hiện đại dùng “đa nguyên hóa” để đối kháng với “trung tâm hóa”, khống chế, thao túng hình thái ý thức chủ đạo; mặt khác lại thông qua “phiến đoạn hóa” để khẳng định mình không hướng tới kiến tạo hệ thống lí luận đại tự sự, mà chỉ là từ góc độ đặc thù, hoặc thể hiện một quan niệm, hoặc tiến hành hóa giải lí luận truyền thống, thậm chí phá vỡ biên giới khoa học truyền thống, thảo luận một vấn đề “chuyên ngành” nào đó trên bình diện khoa học liên ngành, liên lĩnh vực (ví dụ như vấn đề “giới tính”), kết quả là khiến vấn đề văn học vượt ra ngoài bản thân, thẩm thấu vào những lĩnh vực khác. Nói cách khác, hiện nay chúng ta rất khó tìm thấy vấn đề lí luận văn học hoặc phê bình văn học “thuần túy”. Đọc tiếp
PHẢN HỒI, BÌNH LUẬN MỚI