Nguyễn Đăng Điệp
DẪN NHẬP
Từ khi coi Eva được sinh ra từ cái xương sườn của Adam, mặc nhiên, vai trò của nữ giới bị coi là vai trò lệ thuộc và bị chi phối bởi nam quyền. Hơn thế, với hành vi dụ dỗ Adam ăn trộm táo thần, Eva đã trở thành nguồn gốc sinh ra tội lỗi. Như vậy, trong cái nhìn lịch sử, nhất là từ khi hệ thống văn tự được xác lập, phái nam gần như giữ vai trò thống trị tuyệt đối. Không phải ngẫu nhiên mà man vừa có nghĩa là nam vừa có nghĩa là nhân loại trong khi đó woman mang tính chỉ giới rõ nét (nữ được sinh ra từ nam). Tuy nhiên, trước khi điều này chính thức được thừa nhận, loài người đã bắt đầu lịch sử của mình bằng chế độ mẫu quyền (mẫu hệ). Trong nhiều từ điển, cửa mình được hiểu như là nguồn gốc của sự sống. Nhưng sự sống ấy lại được khởi nguồn từ sự gieo giống và điều này, không còn cách nào khác, phải trông chờ vào đàn ông. Cùng với thời gian, đàn ông, với ưu thế sức mạnh cơ bắp và là người tạo ra thu nhập kinh tế nhiều hơn đã trở thành “kẻ mạnh”.
Trong sử thi Iliat của Homer, phụ nữ và nô lệ là phần thưởng cho kẻ thắng trận. Tuy nhiên, về mặt sinh học, trong ba tuần đầu, thai nhi có hình thức của một bé gái, các tuần lễ sau đó mới bắt đầu hình thành giới, phân chia thành trai và gái. Ở phương Đông, trong khi một số nước Hồi giáo quy định phụ nữ ra đường phải che mặt thì ở một số nước khác, nước tục thờ Mẫu khá phát triển và nhiều khi, tay hòm chìa khoá được trao cho phụ nữ (hệ quả: “Lệnh ông không bằng cồng bà”). Nói thế để thấy rằng, vấn đề giới tính là một vấn đề phức tạp. Nó gắn liền với ý thức hệ, chính trị, tôn giáo, được thể hiện rõ nét qua ngôn ngữ và văn học. Cuộc chiến đấu/ nổi loạn để giành lại vị thế đã mất của nữ giới vốn âm ỉ rất lâu trong lịch sử đã dần phát triển mạnh mẽ với tên gọi là nữ quyền luận/ chủ nghĩa nữ quyền (feminism). Phong trào này xuất phát từ ý thức về bản thân mình của giới nữ, được manh nha vào thời kỳ Khai sáng và bắt đầu phát triển mạnh mẽ từ thế kỷ XIX đến nay(1). Vào năm 1949, nữ văn sĩ Pháp Simon de Beauvoir cho xuất bản Giới tính thứ hai (The second sex). Đây là công trình có ý nghiã hết sức quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của chủ nghĩa nữ quyền trong đời sống xã hội hiện đại nói chung và trong văn học nói riêng. Khi bàn về giới tính thứ hai (đàn bà), tác giả muốn tạo ra sự bình đẳng trong việc so sánh nó với giới tính thứ nhất (đàn ông). Khoảng mười năm sau, cùng với những thay đổi lớn lao trong đời sống tư tưởng của nhân loại, Phê bình nữ quyền (Feminist criticism), với tư cách là một trường phái phê bình chính trị, xã hội đã phát triển hết sức mạnh mẽ. Thậm chí, trong giai đoạn hiện nay, phê bình nữ quyền mở rộng, chia thành nhiều nhánh và mang nhiều sắc thái hết sức khác nhau. Gắn liền với những đổi thay to lớn ấy, âm hưởng nữ quyền đã ngấm sâu vào văn học, tạo thành một tiếng nói, một bản sắc độc đáo trong văn học hiện đại và hậu hiện đại(2). Đọc tiếp
PHẢN HỒI, BÌNH LUẬN MỚI