Recent Articles

Về quan hệ của tâm lý học phân tích đối với sáng tạo văn học nghệ thuật

Công trình Về quan hệ của tâm lý học phân tích đối với sáng tạo văn học nghệ thuật là bản báo cáo khoa học của Jung tại cuộc họp của Hội ngôn ngữ và văn học Đức vào tháng 5 năm 1922. Công trình này bao gồm được nhiều luận điểm cơ bản của tâm lý học phân tích và sự sáng tạo văn học nghệ thuật của ông. Từ chỗ phê phán các quan điểm của thầy mình là Freud, Jung đã trình bày quan điểm của mình một cách hết sức sáng: Hai kiểu tâm lý hướng nội và hướng ngoại tạo ra hai kiểu người sáng tạo, mặc cảm tự trị, vô thức tập thể, nhất là những phân tích tuyệt vời về siêu mẫu. Tuy nhiên, cả Freud lẫn Jung đều công khai thừa nhận việc áp dụng lý thuyết của mình vào nghiên cứu nghệ thuật còn có nhiều hạn chế. Ví như, theo Jung, cổ mẫu gieo vào ý thức của cả thiên tài, cả người bình thường, cả người đau bệnh thần kinh, vậy nên nó không thể trở thành tiêu chí để phân biệt đâu là mê sảng bệnh hoạn đâu là tưởng tượng thiên tài. “Bí mật của sáng tạo, giống như bí mật của tự do ý chí, – Jung viết trong bài báoTâm lý và thơ (1930), – là một vấn đề siêu việt, không giải quyết được bằng tâm lý học. Con người sáng tạo là một câu đố, mà để giải đố người ta sẽ phải luôn luôn thử đi trên những con đường khác nhau và luôn luôn thất vọng”.

Về khái niệm Văn học

Cũng như các tác phẩm nghệ thuật nói chung, tác phẩm văn học chẳng hề giống với “cỗ máy” hay một văn bản. Là chế phẩm nhân tạo, cỗ máy tồn tại tách biệt với môi trường tự nhiên. Sự tồn tại của tác phẩm văn học hoàn toàn khác biệt với tính vật phẩm đập ngay vào mắt của một cỗ máy, và nói chung, nó rất khác với sự tồn tại của một đồ vật. Tất nhiên, tạo dựng tác phẩm, nhà văn chế tạo một văn bản để lưu lại cho các thế hệ đời sau. Nhưng văn bản chưa bao giờ là đối tượng khiến cho sự cảm thụ và suy tư về nó trở thành cái có sau, cái được gán thêm cho nó như gán thêm cho một vật phẩm có sẵn. Với người sáng tác, văn bản chính là kinh nghiệm mô tả hạt nhân quan trọng nhất của xúc cảm và suy ngẫm trước đời sống; sự mô tả ấy bao giờ cũng diễn ra trong sự đấu tranh quyết liệt với chất liệu vật chất, trong khát vọng chinh phục đến cùng để  buộc tính vật chất phải khuất phục ý nghĩa, khát vọng tìm ra một cách biểu đạt duy nhất tất cả những gì đã được suy ngẫm (bất luận là ở bên trong, cái được suy ngẫm ấy có thể phức tạp và đa nghĩa như thế nào). 

Hiện tượng văn học

Lại một lần nữa phê bình cho rằng đó là sự chệch ra khỏi hệ thống,  một sai sót, nhưng một lần nữa đó chính là sự chuyển dịch của hệ thống. Puskin thay đổi ý nghĩa của nhân vật, còn người ta lại tiếp nhận nhân vật trên cái nền của nhân vật cao cả và nói về sự “hạ thấp”. “Có một quý bà nhận xét rằng trong toàn bộ thiên trường ca Đoàn người Sưgan chỉ có mỗi một nhân vật trung thực, đó là con gấu. Còn ngài Ryliev quá cố thì không hiểu vì sao Aleko lại nuôi con gấu và thu tiền của đám đông đứng xem. Viazemski nhắc lại nhận xét này. Theo họ, nên xây dựng nhân vật Aleko thành một viên quan bát phẩm hay một điền chủ, chứ không nên biến anh ta thành  người Sưgan. Trong trường hợp đó sẽ chẳng có được thiên trường ca: ma tanto meglio”.