Recent Articles

Toàn cảnh thi pháp học

Về phần mình, chúng tôi bắt đầu nghiêncứu thi pháp học từ những năm 70 thế kỉ trước, bảo vệ luận án tại Kiev về thời giam nghệ thuật tháng 11- 1980, công bố bài viết về thời gian nghệ thuật trong Truyện Kiều từ 5 – 1981 trên Tạp chí Văn hc. Năm sau công bố bài Cái nhìn nghệ thuật của Nguyễn Du trong Truyện Kiều, số 2 – 1982 tạp chí Văn hc. Từ năm 1981 đã bắt đầu dạy chuyên đề thi pháp học cho sinh viên năm thứ tư, Đại học sư phạm Hà Nội. Chúng tôi xây dựng mô hình lí thuyết thi pháp học từ các ý tưởng khoa học của các nhà lí luận Nga, đặc biệt là của M. Bakhtin. Trong Nhng vn đ thi pháp Dostoievski M. Bakhtin xây dựng mô hình lí thuyết thi pháp của ông bắt đầu từ quan niệm nhân vật như một ý thức độc lập làm nền tảng cho cấu trúc phức điệu; tiếp đến xem xét thế giới của nhân vật với không gian, thời gian, mà không gian chiếm ưu thế hơn thời gian, đặc trưng cốt truyện, thể loại, đặc điểm ngôn ngữ. Các yếu tố của cấu trúc nghệ thuật đều phụ thuộc vào quan niệm con người. Ngôn ngữ của Dostoievski đều phụ thuộc vào đặc điểm của con người trong ấy. Mô hình của Bakhtin ở đây thích hợp trước hết đối với tiểu thuyết phức điệu của Dostoievski.

Thi pháp tác phẩm mở

Để tránh bất cứ một sự lẫn lộn nào về thuật ngữ, một điều quan trọng là chúng ta phải xác định cụ thể rằng ở đây cái định nghĩa về “tác phẩm mở”, bất chấp tính xác đáng của nó trong việc trình bày rõ ràng mối quan hệ biện chứng mới mẻ giữa tác phẩm nghệ thuật với người biểu diễn, thì nó vẫn đòi hỏi phải được tách biệt với những quy ước áp dụng khác của thuật ngữ này.

Mấy vấn đề thi pháp cốt truyện

Mô hình cốt truyện nghệ thuật biểu hiện hệ tư tưởng. Nó cho thấy những quan niệm về triết học, mỹ học và đạo đức của nhà văn. Với Nguyễn Huy Thiệp cấu trúc ngược sáng của môtip nhân vật đi tìm điều kỳ diệu mang theo quan niệm của nhà văn về cái đẹp và đạo đức. Đối lập lớn nhất và cũng là mâu thuẫn nảy sinh liên tục trong trường ngữ nghĩa truyện kể của Nguyễn Huy Thiệp là sự đối lập giữa nhân tạo và tự nhiên. Mâu thuẫn này được cụ thể hóa trong kiểu không gian:thành thị – nông thôn trên cơ sở của những khái niệm đóng – mở, gần – xa, tách biệt – kết nối, đứt quãng – liên tục…, bộc lộ sự đối lập gay gắt giữa các phạm trù đạo đức và quan niệm thẩm mỹ: nhân tính và vô nhân tính, cao thượng và thấp hèn, hồn nhiên và toan tính, dối trá, bỉ ổi và lành mạnh, cái đẹp và dục vọng xấu xa… Với Nguyễn Huy Thiệp càng gần với tự nhiên, vô vi và hòa mình với tự nhiên (môi trường nông thôn, rừng, biển) con người càng gần với nhân tính, cái thiện, cái đẹp sẽ tỏa sáng.