Đinh Gia Trinh (1915-1974)


Ông sinh ngày 15.12.1915 tại làng Kim Quan Thượng, xã Việt Hưng, huyện Gia Lâm, Bắc Ninh (nay thuộc thành phố Hà Nội),trong một gia đình nho học nghèo. Nuôi ước nguyện theo đuổi sự nghiệp văn chương từ trên ghế nhà trường, nhưng do hoàn cảnh gia đình, sau khi tốt nghiệp tú tài bản xứ trường Bưởi ông thi vào trường Luật (1938). Năm 1941, tốt nghiệp cử nhân Luật, bắt đầu hành nghề Luật ở Từ Sơn Bắc Ninh. Đồng thời hăng hái hoạt động báo chí, tham gia nhóm Thanh Nghị, là một trong những cây bút chủ lực trên tờ tạp chí của nhóm. Từ số đầu tiên (1941) đến những số cuối cùng (1945) trên tạp chí Thanh Nghị ông đã cho đăng ngót 100 bài, gồm : các tiểu luận, phê bình, khảo cứu, tùy bút…về các vấn đề xã hội , tư tưởng, giáo dục,đặc biệt là về văn chương nghệ thuật . Năm 1996, một phần các bài nói trên cùng với một số bài đăng trên báo chí khác đương thời  xung quanh vấn đề văn chương nghệ thuật do ông viết (ký tên các bút danh Đinh Gia Trinh, Diệu Anh, Thế Thụy…) đã được gia đình tập hợp lại xuất bản thành sách nhan đề Hoài vọng của lý trí, tại  Nhà xuất bản Văn Học (Nxb. Hội Nhà văn tái bản năm 2005)

Là một trí thức yêu nước, sớm giác ngộ cách mạng , tháng 8/1945 ông tham gia giành chính quyền tại Hà Nội. Từ sau Cách mạng, ông từng là Đại biểu  Quốc hội khóa I nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Với tư cách luật gia, ông đảm nhận các trọng trách trong nghiên cứu,  giảng dạy pháp lý trong Bộ Tư pháp, Quốc hội, Hội đồng Chính phủ, Viện khoa học xã hội Việt Nam,Trường Pháp lý, cho đến khi  mất (26.12.1974)

Ông còn là tác giả của nhiều bài báo về luật học và công trình nghiên cứu có giá trị Lịch sử Nhà nước và pháp quyền Việt Nam.

Tuy viết không nhiều về văn chương, nghệ thuật, nhưng Đinh Gia Trinh là một cây bút sớm tìm cho mình một lối đi riêng. Có thể xem ông là một nhà phê bình đặc sắc, có chủ kiến vững vàng, định vị một góc nhìn độc đáo, thể hiện một kiến  văn phong phú, nhuần nhị trong một bút pháp tinh tế, trầm tĩnh và sắc sảo.

Ông đặc biệt quan tâm viết về mối quan hệ giữa Đông phương và Tây phương trong đời sống tinh thần, văn minh, văn hóa ở Việt Nam thời kỳ hiện đại, mở đầu từ thế kỷ XX. Các bài viết của ông tập trung lý giải các nguồn ảnh hưởng, sự tiếp biến các nguồn lực từ phương Tây đối với quá trình Âu hóa, hiện đại hóa văn hóa, văn học Việt Nam. Những trí thức Tây học có tinh thần dân tộc ở Việt Nam, bằng nỗ lực và tài năng, đã thực hiện sự hội nhập

những yếu tố bên ngoài với những truyền thống thuộc nội sinh, bản địa của Á đông và dân tộc, đưa tư tưởng, trí tuệ, văn chương nghệ thuật Việt Nam lên mọt bậc cao, xứng đáng. Ông khẳng định những giá trị tư tưởng và nghệ thuật trong các văn phẩm đã và mới xuất bản, thẳng thắn đưa ra những nhận xét về sự thái quá,bất cập trong một vài tác phẩm, công trình đi chệch khỏi quỹ đạo hội nhập nhưng vẫn đảm bảo duy trì bản sắc tinh thần , tinh túy  của tâm hồn, tư tưởng Việt Nam.

Tiểu luận của Đinh Gia Trinh được viết chặt chẽ mà tài hoa, kết hợp sự sắc sảo, tỉnh táo của lý trí với tính phóng khoáng trong cảm xúc, diễn giải, một khát vọng thành thực trong hoài bão kiến tạo nền tảng tư tưởng học thuật, văn hóa – văn nghệ tương xứng với sự thức tỉnh và tàm vóc mới của dân tộc Việt Nam hiện đại.

Trong tùy bút, tâm hồn đa cảm của ông như được thăng hoa, đem lại sự bay bổng, lãng mạn, tế vi khi suy ngẫm và cảm xúc thiết tha về đời tư,quá khứ và hiện tình đất nước, sự đa mang của tình tự dân tộc.

Đinh Gia Trinh thực sự là một trong những nhà phê bình để lại dấu ấn khó quên trong trong đời sống văn học Việt Nam 1940-1945./.

Nguyễn Ngọc Thiện soạn.Copyright © 2012-2013 – PHÊ BÌNH VĂN HỌC

Leave a Reply