Dương Trọng Dật: lý luận phê bình tỏ ra thờ ơ với những điểm nóng trong sáng tác


“Trong khi sáng tác hăng hái xông vào những vùng đất mới, những thể nghiệm sáng tạo thì lý luận phê bình lại tỏ ra thờ ơ với những điểm nóng trong sáng tác đa chiều đa sắc của văn học. Lý luận phê bình có vẻ như không mặn mà trước những vấn đề mới mẻ mà phong trào sáng tác đã đặt ra. Nhiều vấn đề gai góc, hóc búa của sáng tác không được đề cập. Một số lệch lạc, tiêu cực trong hoạt động sáng tác, những tác phẩm non yếu về tư tưởng, không phù hợp với thuần phong mỹ tục của dân tộc chưa được mạnh dạn mổ xẻ, phân tích. Những thể nghiệm nghệ thuật chưa được xem xét một cách khoa học và từ đó cổ vũ đúng mức. Bàng bạc trong hoạt động lý luận phê bình là hiện tượng né tránh, ngại đụng chạm, hời hợt, xuê xoa theo kiểu dĩ hòa vi quý. Điều đó khiến cho gương mặt lý luận phê bình hiện đại rất nhợt nhạt, thiếu bản sắc, đánh mất tinh thần nồng nhiệt công dân của phê bình những thời kỳ trước và do vậy, đánh mất luôn vai trò tiên phong trên trận địa văn hóa nghệ thuật.

Đã thế, hoạt động lý luận phê bình còn tự làm yếu mình bởi sự phân tán, manh mún. Phê bình thiên về hoạt động tự phát, cảm tính. Hoạt động này trên thực tế thiếu hẳn một sự tập hợp đội ngũ của những nhà phê bình có tầm và có tâm, những cây bút sắc sảo để tạo ra một sức mạnh tổng hợp có sức thuyết phục có thể tác động rộng rãi đến dư luận xã hội. Đó là lý do khiến lý luận phê bình khó có thể định hướng dư luận, và vì vậy, tác động mạnh mẽ đến hoạt động sáng tác, làm cầu nối hiệu quả giữa tác giả, tác phẩm và công chúng nghệ thuật”.

“Trong đường lối văn hóa văn nghệ của Đảng, lý luận phê bình văn học luôn được coi là lĩnh vực có vai trò tiên phong trong việc định hướng và phát triển hoạt động sáng tác. Tuy nhiên, đáng tiếc, việc hiện thực hóa các quan điểm này thành những chính sách cụ thể lại rất lúng túng và chậm trễ. Vì vậy, vấn đề quan trọng nhất là bên cạnh việc tăng cường nhận thức, nâng cao ý thức trách nhiệm các cơ quan lãnh đạo văn hóa nghệ thuật phải lựa chọn được những cán bộ có tâm và có tầm vào các cơ quan này, quyết tâm biến nghị quyết của Đảng thành những chính sách cụ thể của Nhà nước. Trong đó tăng cường đầu tư cho lý luận phê bình văn học nghệ thuật một cách thỏa đáng với những bước đi cụ thể, thiết thực và hiệu quả như khuyến khích đầu tư xây dựng đội ngũ, xây dựng một hệ thống lý luận nghệ thuật dân tộc hiện đại Việt Nam bằng việc khuyến khích các công trình nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực này, ưu tiên công bố các tác phẩm lý luận phê bình, chế độ khuyến khích nhuận bút”.

(Trích tham luận “Hoạt động lý luận phê bình thực trạng và giải pháp”, Hội nghị Lý luận phê bình văn học lần thứ III-  “Nâng cao chất lượng, hiệu quả của lý luận, phê bình văn học”,  ngày 4-5/6/2013, thị trấn Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc)

Leave a Reply