Lê Ngọc Trà


Sinh năm 1945 tại Tịnh Hòa, Tịnh Sơn, Quảng Ngãi.

Tốt nghiệp khoa Văn Đại học Sư phạm Hà Nội (1968), ông trở thành giảng viên trẻ của Khoa, chuyên giảng dạy lý luận văn học. Rồi ông đi học nghiên cứu sinh ở Liên Xô, bảo vệ thành công Luận án Phó tiến sĩ chuyên ngành lý luận văn học năm 1980. Trở về nước tiếp tục công tác ở khoa Văn, ông làm chủ nhiệm bộ môn Lý luận văn học, Phó trưởng khoa Ngữ văn. Những năm 1986-1988, ông làm luận án Tiến sĩ ở Liên Xô, nhận bằng Tiến sĩ Lý luận văn học năm 1988. Sau đó, chuyển vào Tp. Hồ Chí Minh giảng dạy tại khoa Văn, Đại học Sư phạm của thành phố, rồi đảm nhiệm Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Châu Á -Thái Bình Dương. Ông được phong chức danh khoa học Phó Giáo sư (1991),Giáo sư (2002).Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật (2006).

Những tác phẩm chính của Lê Ngọc Trà :

Đi tìm cái đẹp (viết chung với Lâm Vinh, 1984); Lý luận văn chương sơ giản (chủ biên, 1986); Lý luận và văn học (1990,2005); Mỹ học đại cương (chủ biên, 1994);  Thách thức của sáng tạo, thách thức của văn hóa,(2002); Văn chương, thẩm mỹ, văn hóa (2007).

Lê Ngọc Trà, nhà giáo, nhà lý luận – phê bình văn học nổi lên trên văn đàn văn học Việt Nam hiện đại từ những năm đầu của công cuộc đổi mới ở Việt Nam. Giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam năm 1991 cho tập phê bình – tiểu luận đầu tay của ông (cuốn Lý luận và văn học) cùng với việc ông trở thành hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1990, đã khẳng định tài năng và vị trí của ông trong lĩnh vực chuyên ngành lý luận – phê bình văn học.

Các công trình ông đã cho công bố trên báo chí hoặc in thành sách trong vòng hơn 20 năm nay, kể từ bài viết đầu tiên năm 1981, tập trung vào 3 mảng học thuật : lý luận , phê bình văn học; mỹ học và văn hóa học.

Được đào tạo chính quy dưới mái trường xã hội chủ nghĩa trong nước và  ở nước ngoài, tâm huyết với lý luận, phê bình văn học ở bậc Đại học, vì vậy các vấn đề lý luận được tác giả nghiền ngẫm và về cơ bản thấm nhuần những nguyên lý cơ bản của mỹ học mác – xít. Tiếp cận với đời sống xã hội đang vận động trong cao trào đổi mới cùng là nền văn học – nghệ thuật đương đại ở ta và trên thế giới, tác giả đã nung nấu, trăn trở để nhận thức lại, đổi mới và phát triển trên một vài khía cạnh nhạy cảm tưởng như đã ổn định: đối tượng, bản chất , đặc thù, của văn học; ngôn ngữ đặc thù và loại hình tác phẩm văn học – nghệ thuật; tài năng của chủ thể sáng tạo; sự phân hóa của công chúng tiếp nhận văn hóa đọc, văn hóa nghe nhìn…Tựu trung, tác giả nhiệt tâm thuyết phục, khẳng định, đối thoại để khẳng định vai trò to lớn của văn học, mỹ học, văn hóa học, đáp ứng nhu cầu phong phú, muôn mặt của xã hội và con người, giúp  bồi dưỡng và nâng cao tư tưởng, tình cảm, năng lực sáng tạo , tiếp nhận của họ vươn tới lý tưởng Chân,Thiện ,Mỹ.

Những vấn đề được đề cập trong các tác phẩm của Lê Ngọc Trà cho thấy kiến văn uyên bác, súc tích, nhuần nhuyễn, có giá trị lâu bền và được ông ngày càng hoàn thiện, bổ sung , làm mới. Mặt khác, ở một vài phương diện ông đã cố gắng cập nhật những vấn đề thiết yếu của đời sống văn hóa, văn học đương đại, đôi khi chỉ là những nét tổng quan, dành cho người đọc, đồng nghiệp tiếp tục đào sâu nghiên cứu , tham bác tranh luận.

Lê Ngọc Trà có lối viết lý luận sắc sảo, giàu tinh thần phản biện khoa học. Các bài viết chứng tỏ tầm nhìn sâu sắc của ông trước yêu cầu cấp bách về đổi mới tư duy trong sáng tạo, lý luận để có được những thành tựu sáng tác

mới, và thực hành dân chủ, đa dạng hóa trong tiếp nhận, thưởng thức văn hóa.

Là một cây bút viết lý luận có nghề, văn phong lý luận của Lê Ngọc Trà sáng sủa, lôi cuốn và hấp dẫn. Tác giả diễn đạt sinh động các vấn đề học thuật còn khúc mắc trên tinh thần thực sự cầu thị, dân chủ và đổi mới, mở ra sự đối thoại cần thiết trên con đường tiếp cận chân lý và giá trị văn chương đích thực. Điều Lê Ngọc Trà muốn đạt tới qua các công trình của ông là tinh thần tôn trọng thực tiễn đời sống, khát vọng về tác phẩm hay với những tác giả tài năng và lớp lớp công chúng sành văn. Lý luận văn học đích thực, theo ông phải cố gắng bắt kịp, lý giải sáng tác, soi tỏ con đường cho người đọc trở thành một nhân cách văn hóa trong cộng đồng xã hội và loài người văn minh, hiện đại./.

NguồnNguyễn Ngọc ThiệnLý luận phê bình và đời sống văn chương. Nxb. Hội Nhà văn,2010. Bản vi  tínhCopyright © 2013 – PHÊ BÌNH VĂN HỌC

Leave a Reply