Lê Quang Trang: cần lý giải sâu hơn để xốc lại đội ngũ trong tình hình mới


“Theo dõi tình hình lý luận phê bình văn học của chúng ta, người có trách nhiệm không thể không lo lắng: nhiều vấn đề nguyên tắc hệ trọng của lý luận không còn thích hợp hoặc đã bị vượt qua mà chưa có sự tiếp nối thay thể thỏa đáng; tính hệ thống trong giới thiệu còn nhiều tùy tiện; chuyện phê bình gần như bị thả nổi, trên mặt báo quá nhiều chuyện vặt, nào khai thác đời tư nghệ sĩ, nào trang phục hở hang; việc đánh giá khen chê nặng về cảm tính hơn là dựa trên những tiêu chí khoa học, một số quan điểm lệch lạc, thậm chí sai trái được truyền bá công khai… ngay trên các cơ quan ngôn luận chính thống của Nhà nước. Nếu chúng ta hiểu đầy đủ được sức mạnh của văn học nghệ thuật và báo chí trong xây dựng cũng như công phá đối với xã hội thì điều lo lắng ấy hoàn toàn có lý do và điều đó cũng phù hợp với những vấn đề mà Đảng đặt ra trong Nghị quyết Trung ương 4 mới đây. Nói rằng, những chuyện trên đây không chỉ quan hệ đến sự suy thoái hóa của nền lý luận văn học nghệ thuật, mà nhìn rộng ra có liên quan đến tồn vong chế độ, cũng không phải là quá.

Những biểu hiện nói trên xuất hiện hàng ngày trên các mạng xã hội và báo chí, cả chính thức và phi chính thức, cả chính thống và phi chính thống. Phần phi chính thống là các mạng xã hội, nhiều khi còn lan truyền nhanh hơn báo chí chính thống của ta. Lại bởi cách nói trái, nói ngược, đánh vào sự tò mò của người đọc, nên loại này có sức lôi cuốn riêng….

Phương thức tháo gỡ:

– …Cần nhấn mạnh trách nhiệm của người cầm bút. Bởi lẽ khi mang danh nhà lý luận phê bình, họ không chỉ là người đọc bình thường mà công chúng nhìn họ, tin tưởng họ như một chuyên gia, cho nên cần phải xứng đáng với niềm tin đó. Nhiều tấm gương của những người đi trước trong việc trau dồi để mở rộng tri thức, rèn luyện cảm thụ và tay nghề để đạt được đến sự toàn diện và tinh tế trong thẩm định, trong khái quát, đặc biệt là sự dũng cảm, bản lĩnh khi cần xuất hiện như một chiến binh ra trận, nay thấy thưa vắng dần. Tôi nghĩ, cần lý giải sâu hơn để xốc lại đội ngũ trong tình hình mới.

– Cần chủ động và khoa học hơn trong đó đặc biệt quan tâm đến phát hiện, bồi dưỡng lực lượng lý luận phê bình từ trong các cơ quan thông tin đại chúng, các cơ quan nghiên cứu và giảng dạy được coi là môi trường nảy sinh các cây bút lý luận phê bình. Cần truyền cho họ tình yêu, tạo điều kiện cho họ làm nghề và sự chăm chút thích đáng. Nếu như trong sáng tác, năng khiếu đóng một vai trò quan trọng thì trong lý luận phê bình, việc bồi dưỡng, đào tạo càng cần chú ý hơn.

– Cần phát triển lực lượng từ các địa phương…. làm sao để các cây bút địa phương có thể phát huy ưu thế của mình, đi sâu vào những đề tài của địa bàn mình, kết hợp với những mặt mạnh của đội ngũ chung, về tầm nhìn rộng, chuyên môn giỏi, độ khái quát cao của những cây bút đầu ngành, tạo nên chất lượng mới về hiệu quả hoạt động của lý luận phê bình.

 

(Trích tham luận “Nghĩ về trách nhiệm và phương thức đẩy mạnh hoạt động lý luận phê bình”, Hội nghị Lý luận phê bình văn học lần thứ III-  “Nâng cao chất lượng, hiệu quả của lý luận, phê bình văn học”,  ngày 4-5/6/2013, thị trấn Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc)

Leave a Reply