Mai Quốc Liên


Nhà nghiên cứu lý luận, phê bình Mai Quốc Liên sinh ngày 8/3/1941 ; quê quán : xã Điện Phước, huyện Điện Bàn tỉnh Quảng Nam. Tốt nghiệp cử nhân văn học khoa Ngữ văn trường Đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1963. Cử nhân Đại học Hán học (1970) và Cao học Hán học (1972, Ủy ban khoa học xã hội Việt Nam ). Là  Tiến sỹ văn học, Giáo sư văn học. Sau một thời gian làm cán bộ nghiên cứu tại Viện Văn học,Viện Hán Nôm, từ sau 1975, ông chuyển vào Nam làm báo rồi dạy Đại học và Sau Đại học tại Trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh. Vào Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1981. Hiện là Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Quốc Học ( thuộc Hội Nhà văn Việt Nam), Ủy viên, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận – Phê bình, Hội Nhà văn Việt Nam, Ủy viên Hội đồng Lý luận – Phê bình VHNT Trung ương (từ 2003)

Các tác phẩm chính:

– Tiểu luận, phê bình: Nhà thơ, cơn bão và những cánh hoa ( 1979); Dưới gốc me vườn Nguyễn Huệ ( 1986); Trước đèn ( 1992); Phê bình và tranh luận văn học ( 1998); Tạp luận ( 1999).

– Chuyên luận: Ngô Thì Nhậm trong nền văn học Tây Sơn ( 1985)

– Chủ biên, biên khảo, dịch thuật: Ngô Thì Nhậm tác phẩm ( 1980); Khảo luận “ Văn chiêu hồn” ( 1991); Nguyễn Du toàn tập ( 1996); Nguyễn Trãi toàn tập ( 2002); Cao Bá Quát toàn tập ( 2003).

– Thơ: Vị mặn của biển cả ( 2003)

Được đào tạo căn bản, có một vốn cơ sở và nền tảng Hán học vững vàng, Mai Quốc Liên phát huy sở trường đi sâu nghiên cứu, trở thành chuyên gia nghiên cứu về văn học Trung đại ở Việt Nam. Từ cuối những năm 60 thế kỷ XX, ông đã công bố những bài viết được chú ý bởi những phát hiện tinh tế về bản lĩnh văn hóa, tài năng kết tinh, xuất chúng của các danh nhân văn học – văn hóa như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Ngô Thì Nhậm, Nguyễn Đình Chiểu, Cao Bá Quát… cùng  các nhà thơ nổi tiếng như Phan Văn Trị, Nguyễn Thông… Những bài viết công phu về các tác giả nói trên cùng với các công trình lần đầu giới thiệu, sưu tập văn bản Toàn tập của bốn tác giả từ thế kỷ XV đến thể kỷ XVIII ( có thể xếp vào hàng tác giả kinh điển của văn học Trung đại ), Mai Quốc Liên, từ góc nhìn văn hóa học, văn bản học và so sánh văn học đã góp phần khẳng định có sức thuyết phục về tinh hoa và đặc sắc của một thời đại văn học quá khứ của dân tộc. Chủ nghĩa yêu nước dồi dào, tinh thần dân tộc sắc nét và chủ nghĩa nhân đạo hiện thực cùng với những sáng tạo nghệ thuật bởi tài năng độc đáo, được thể hiện qua những tác gia, tác phẩm ưu tú của văn học Trung đại Việt Nam, đó là một di sản quí báu của nền quốc học truyền thống bằng chữ Hán và chữ Nôm… Mai Quốc Liên cho rằng đó là cội nguồn vô giá mà chúng ta phải trân trọng giữ gìn và phát huy, góp vào xây dựng và phát triển nền văn hóa, văn nghệ dân tộc, hiện đại ngày nay.

Không chỉ am hiểu thấu đáo trong nghiên cứu các tác gia, tác phẩm văn học Trung đại ( thời Trần, Hậu Lê, Tây Sơn, Nguyễn ), Mai Quốc Liên còn là một cây bút của văn học hiện đại, đương đại. Về lý luận, ông tập trung bàn  các khía cạnh lý luận về bản sắc văn hóa – văn hóa dân tộc cần chủ động trong kế thừa và hội nhập. Ông chủ trương lý luận văn học cần kế thừa và giữ vững vấn đề bản thể luận của lý luận: mối quan hệ giữa văn học và thực tại – con người – xã hội, lý tưởng xã hội và khát vọng thẩm mỹ của nhà văn; lý luận cần có hai tầng “tên lửa đây”: dân tộc – phương Đông, phương Tây; cần học tập và vận dụng các lý thuyết mới của phương Tây thế kỉ qua, đặc biệt là những tìm tòi về hình thức rất có ích; nhưng không rơi vào “chủ nghĩa hình thức” cho “hình thức” là tất cả; tóm lại cần có người làm một cuộc tổng hợp – tái tạo mới, một khởi đầu mới với tất cả những thành tựu, tinh hoa một cách bình tĩnh tránh được cái cực đoan của nhiều trường phái lý thuyết thế kỉ qua (trong đó có cả cực đoan của những người theo thuyết macxit). Đây sẽ là một công việc đang chờ đợi những tài năng lý luận trẻ, có bản lĩnh. Ông nồng nhiệt bảo vệ những giá trị đích thực của văn học Việt Nam trên những chặng đường của lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ nền độc lập, xây dựng chế độ xã hội mới – một nền văn học trên đường vươn lên để xứng tầm vóc của sự nghiệp anh hùng, vĩ đại.

Trong tranh luận học thuật, Mai Quốc Liên thể hiện là một con người rạch ròi, thẳng thắn, có bản lĩnh. Ông không né tránh khi đối diện trước những vấn đề nhạy cảm và bức xúc của đời sống văn học trong bước chuyển mình, đổi mới. cần xác lập những hệ chuẩn mới, cách nhìn mới đáp ứng những yêu cầu đặt ra từ thực tiễn đời sống và sáng tác.

Về phê bình, Mai Quốc Liên có những cảm nhận tinh tế, phân tích sắc sảo, tài hoa về các thi sỹ thuộc các thế hệ mà ông có dịp gần gũi từ Chế Lan Viên, Tế Hanh, Nam Trân đến Vũ Cao, Trần Thị Thắng… Ông cho thấy quá trình tiếp nối trong đặc trưng thầm mỹ và tư duy về loại hình trữ tình trong thơ hiện đại và thơ Trung đại. Mặt khác, ông khám phá những nét riêng thuộc cá tính sáng tạo không thoát ly khỏi những ảnh hưởng của thời đại và từ cội nguồn truyền thống văn học dân tộc. Những thi sỹ tài năng bao giờ cũng để lại cho đời những dấu ấn nghệ thuật khó quên không thể trộn lẫn.

Với một kiến văn sâu rộng và tinh thần cởi mở, hội nhập, mỗi khi gặp điều kiện thuận lợi và cho phép, Mai Quốc Liên đã mở tầm đón nhận rộng ra một số tác gia, tác phẩm đến từ các chân trời văn học Châu Á, Châu Âu như: Đỗ Phủ, Thơ Đường, Hồng Lâu Mộng, Lỗ Tấn, G.Phơlôbe, A. Tônxtôi, E. Heminguê, Kawabata… Mặc dù những tác gia, tác phẩm trên từng được nhiều người viết, nhưng đến lượt mình, Mai Quốc Liên vẫn tìm được một góc độ tiếp cận phù hợp với với một giọng điệu và văn phong của riêng ông.

Mai Quốc Liên có những đóng góp đáng ghi nhận trong hoạt động giảng dạy và đào tạo ở bậc Đại học. Nhiều sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh được ông rèn cặp đã trưởng thành và lập nghiệp văn chương vững vàng. Ở tuổi 60, ông còn cho xuất bản tập thơ trữ tình đầu tiên, bộc lộ tiềm năng phong phú của cây bút Mai Quốc Liên lãng mạn và đa cảm.

 

NguồnNguyễn Ngọc ThiệnLý luận phê bình và đời sống văn chương. Nxb. Hội Nhà văn,2010. Bản vi  tính Copyright © 2013 – PHÊ BÌNH VĂN HỌC

1 phản hồi

  1. nguyễn xuân nam nói:

    Nên có ảnh chân dung các tác giả

Leave a Reply