Nguyễn Đăng Mạnh


Ông sinh ngày 18/3/1931, quê quán:  Cự Khối, huyện Gia Lâm, Hà Nội.

Thời trẻ trai, ông từng làm thơ đăng trên báo chí đương thời như: Văn,Cứu quốc, Quân đội nhân dân, Văn nghệ. Nhưng ông đã không tiếp tục con đường này để trở thành nhà thơ. Công việc dạy học Văn bậc đại học –sự nghiệp chính yếu của cuộc đời ông – đã lôi cuốn ông, gắn bó ông với nghiên cứu, phê bình văn học.

Đầu những năm 60 của thế kỷ XX, sau khi tốt nghiệp khoa Ngữ văn trường Đại học Sư phạm Hà Nội, ông được phân công vào Đại học Sư phạm Vinh dạy môn lịch sử văn học Việt Nam hiện đại. Được dăm năm, ông chuyển ra Đại học Sư phạm Hà Nội làm giảng viên đứng lớp gần 40 năm ròng cho tới khi nghỉ hưu. Ông từng đảm nhiệm cương vị Chủ nhiệm bộ môn Văn học Việt Nam hiện đại của trường này, được phong học hàm Giáo sư, danh hiệu Nhà giáo nhân dân.

Trên lĩnh vực văn học sử và khảo cứu, lúc đầu ông tham gia rồi chủ biên một số giáo trình giảng dạy về lịch sử văn học Việt Nam hiện đại, biên soạn các bộ toàn tập, tuyển tập văn học về tác gia, tác phẩm văn học thời hiện đại.

Có thể kể: Lịch sử văn học Việt Nam 1930 -1945 (viết chung,1973); Tổng tập văn học Việt Nam tập 30A, 30B (chủ biên,1981); Hợp tuyển văn học Việt Nam 1920-1945 (chủ biên,1987); Văn học Việt Nam 1945-1975, hai tập (chủ biên, 1988-1990); Lịch sử văn học Việt Nam tập III (chủ biên, in lần thứ hai,2004); Tuyển tập Nguyễn Tuân, hai tập (chủ biên, 1981-1982); Nguyên Hồng, con người và sự nghiệp (1988)…

Các công trình trên lĩnh vực này cho thấy sự diễn biến theo hướng đổi mới trên lộ trình tư duy khoa học của ông khi đánh giá lại các hiện tượng văn học thuộc thời kỳ hiện đại của văn học Việt Nam trong tư cách chuyên gia có uy tín học thuật với bề dầy trong giảng dạy và nghiên cứu cùng là công phu lao động cần mẫn trong sưu tập tư liệu về tác gia, tác phẩm.

Về phân tích, bình giảng tác phẩm, chân dung văn học, ông có các công trình đáng chú ý: Mấy vấn đề phương pháp tìm hiểu, phân tích thơ Hồ Chí Minh (1987); Chân dung văn học tập I (1990); Văn và dạy học văn (1993); Nhà văn, tư tưởng và phong cách (1979); Con đường đi vào thế giới nghệ thuật của nhà văn (1994); Nhà văn hiện đại -chân dung và phong cách (2003).

Đây là mảng tác phẩm mang dấu ấn rõ rệt tư duy sắc sảo về văn học cũng là đóng góp nổi trội của ông trong lĩnh vực lý luận – phê bình văn học.

Trong nghiên cứu văn học và phê bình, lúc đầu ông vẫn chưa thoát khỏi cách tiếp cận xã hội học – một phương pháp nghiên cứu quen thuộc, phổ cập ở ta trước 1975. Từ việc tự điều chỉnh cách đánh giá của mình đối với văn nghiệp văn tài Vũ Trọng Phụng, và ưa đi vào nghiên cứu những hiện tượng văn học phức tạp, trong ông định hình rõ nét những khái niệm cơ bản chỉ đạo công việc phê bình tác gia, tác phẩm, viết chân dung văn học dưới một góc nhìn và cách tiếp cận khác. Đó là tư tưởng nghệ thuật, thế giới nghệ thuật và phong cách nghệ thuật, những phạm trù thuộc bản thể thẩm mỹ của chủ thể sáng tạo thuộc thi pháp học.

Trong cả ba kiểu viết phê bình: giới hạn trong một tác phẩm, tác giả; từ một tác phẩm mà mở rộng ra bàn về văn và đời; qua tác phẩm, chủ thể nhà văn, người phê bình hiện diện với chính kiến riêng, đối thoại với tác giả, với công chúng, tác động vào đời sống văn học… Nguyễn Đăng Mạnh gây ấn tượng sâu sắc ở những bài viết về chân dung nhà văn. Ông chuyên tâm vào những tác giả lớn hoặc phức tạp, tìm và phát hiện những điểm độc sáng, những khoảnh khắc xuất thần họ thể hiện trong tác phẩm mà nếu không đọc kỹ và nghiền ngẫm sâu xa khó nhận ra được.

Giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam (hai lần) và Giải thưởng Nhà nước (2000) cho bộ ba tác phẩm về phương pháp phân tích thơ văn Nguyễn Ái Quốc -Hồ Chí Minh, kháo luận về tư tưởng nghệ thuật, thế giới nghệ thuật và phong cách vài chục nhà văn tiêu biểu của văn học Việt Nam hiện đại, đã khẳng dịnh một phương diện đóng góp và sự đổi mới về cách tiếp cận văn học tìm tòi phương pháp thực thi có hiệu quả của Nguyễn Đăng Mạnh./.

NguồnNguyễn Ngọc ThiệnLý luận phê bình và đời sống văn chương. Nxb. Hội Nhà văn,2010. Bản vi  tính Copyright © 2013 – PHÊ BÌNH VĂN HỌC

Leave a Reply