Phạm Xuân Nguyên: phê bình dịch thuật văn chương chưa được chú ý đúng mức và chưa được chuẩn bị, đầu tư kĩ càng


“Tác phẩm dịch, cũng như tác phẩm viết, nằm trong quá trình gồm ba khâu: người dịch – người biên tập – người đọc (phê bình). Nhưng bản dịch còn khó hơn một bậc so với tác bản ở chỗ nó là con đẻ của hai thứ ngôn ngữ khác nhau. Nó đòi hỏi người dịch và người biên tập ngoài chuyện thạo giỏi tiếng mẹ đẻ còn phải biết ngoại ngữ, điều này tất nhiên rồi, nhưng cả ở người đọc nếu có biết ngoại ngữ thì tốt, không thì cũng am hiểu ít nhiều về dịch thuật nếu như muốn lên tiếng phê bình bản dịch là bị sai hay bị lỗi.

Trên thế giới về dịch thuật nói chung và dịch thuật văn chương nói riêng từ xưa tới nay đã có nhiều lý thuyết và nhiều trường phái. Ở ta lý thuyết dịch chỉ rất gần đây mới có vài ba cuốn sách của tác giả nước ngoài được dịch ra, còn như các trường lớp dạy cách dịch thì chưa có. Vì vậy mà khi bàn đến một trường hợp nào đó của một bản dịch thì người ta thường nói theo cảm tính, thói quen để cho là sai lầm, “thảm họa”, mà ít phân tích, chứng minh thuyết phục về mặt khoa học dịch….”

“Phê bình dịch thuật văn chương đang rất cần thiết nhưng hiện nay chưa được chú ý đúng mức và chưa được chuẩn bị, đầu tư kỹ càng. Tình hình đó làm cho thực trạng dịch văn chương của ta nhiều khi bị gây nhiễu rối loạn không đáng có vì những ý kiến quy chụp, phê phán nặng nề từ những sai khác thông thường thay vì trao đổi, thảo luận trên tinh thần cầu thị cho những bản dịch tốt đem lại cho văn chương Việt Nam những đóng góp cả về nghệ thuật và ngôn ngữ trong tiếng bản ngữ. Phê bình dịch thuật văn chương không chỉ và không hẳn là góp ý, sửa chữa những lỗi sai, mà quan trọng hơn nữa là phân tích, đánh giá, biểu dương những bản dịch tốt, dịch hay, những dịch giả có công lao bắc những nhịp cầu qua các biên giới quốc gia, dân tộc. Các dịch giả văn chương đúng là những “con ngựa thồ văn hóa”.

(Trích tham luận “Phê bình dịch thuật văn chương”, Hội nghị Lý luận phê bình văn học lần thứ III-  “Nâng cao chất lượng, hiệu quả của lý luận, phê bình văn học”,  ngày 4-5/6/2013, thị trấn Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc)

Leave a Reply