Posts Tagged ‘Nguyễn Xuân Khánh’

Cần đổi mới suy nghĩ về lịch sử và tiểu thuyết lịch sử

Lịch sử bao giờ cũng là gia tài của trí thức, người mẹ của chân lí. Những người băn khoăn về thời cuộc bao giờ cũng muốn trở về lật lại trang sử cũ để tìm câu trả lời cho các vấn đề hiện tại. Lịch sử là một hiện thực đặc thù, nó tuy có thật nhưng đã thuộc về quá khứ, tuy quá khứ nhưng nó vẫn là một bộ phận của hôm nay, không thể tách rời hôm nay, hàm chứa nhiều bí ẩn của xã hội và thời đại. Đúng là thời gian qua trong văn học Việt Nam đương đại đã xuất hiện nhiều tiểu thuyết lịch sử có giá trị, được bạn đọc chú ý, nhiều bộ sách đã tái bản nhiều lần với số lượng đáng kể trong tình hình sách xuất bản không lấy gì làm khởi sắc hiện nay, là một hiện tượng đáng chú ý. Đó là hiện tượng xuất hiện trong bối cảnh mối quan tâm về văn hóa ngày một gia tăng trong mấy chục năm qua. Trong học thuật nghiên cứu văn hóa nói chung cũng như văn hóa dân gian đều có tiến bộ. Trong hai cuộc kháng chiến chúng ta chủ yếu quan tâm các vấn đề chính trị, thế giới quan, lập trường giai cấp, nay xây dựng hòa bình, hội nhập quốc tế, kinh tế thị trường, văn hóa xuống cấp, vấn đề văn hóa trở nên nổi bật, gay gắt. Trước đây chúng ta cũng có viết tiểu thuyết lịch sử, nhưng đó là loại tiểu thuyết lịch sử cách  mạng, viết về các tấm gương tranh đấu của lãnh tụ cách mạng thời trẻ, các chiến dịch, các cuộc khởi nghĩa…, trong đó các sự kiện lịch sử diễn ra theo quy luật đấu tranh giai cấp, địch ta, tiến bộ, phản động, nông dân với địa chủ, vô sản với tư sản, người yêu nước, kẻ bán nước, ngoại xâm, trong đó thường là ta tốt địch xấu, ta thắng địch thua, chủ yếu là ca ngợi chiến thắng, tạo thành một loại tiểu thuyết lịch sử chính trị theo quan điểm chính đảng.

Nguyễn Xuân Khánh, từ cấu trúc nghệ thuật đến cấu trúc tư tưởng

Năm 1986, trong một bài viết mang tên Về vấn đề tìm đặc sắc văn hóa dân tộc, nhà nghiên cứu Trần Đình Hượu có viết: “Cho nên, tìm đặc sắc văn hóa dân tộc, nếu không muốn là suy đoán chủ quan, thay thế kết luận khoa học bằng những mục tiêu tuyên truyền, như khi kháng chiến thì nói đặc tính của dân tộc ta là yêu nước, bất khuất, khi xây dựng xã hội chủ nghĩa thì là cần cù lao động, khi gặp khó khăn thì lại là lạc quan yêu đời… thì chúng ta không nên hình dung đó là công việc nhận xét tổng hợp các thành tựu về tư tưởng, văn học, hội họa, âm nhạc, kiến trúc,… mà phải đánh giá đầy đủ bản lĩnh sáng tạo của dân tộc”([1]). Cần nhớ rằng thời điểm Trần Đình Hượu viết bài viết này là gần một năm trước khi diễn ra Đại hội lần thứ sáu của Đảng cộng sản Việt Nam, là thời điểm Chiến tranh lạnh chưa hề có dấu hiệu kết thúc, các quan hệ giao lưu khoa học, văn hóa, tư tưởng giữa Việt Nam và các nước phương Tây vẫn còn hết sức khó khăn.

Về những cách tân nghệ thuật trong Hồ Quý Ly, Mẫu Thượng ngàn và Đội gạo lên chùa của Nguyễn Xuân Khánh

Nguyễn Xuân Khánh sáng tác từ những năm năm mươi. Làng nghèo viết năm 1958, nhưng không được in, là tác phẩm đầu tay của ông. Ông vắng bóng trên văn đàn suốt 20 năm (1969 – 1989). Năm 1990, Nguyễn Xuân Khánh in Miền hoang tưởng, sách vừa ra, tác giả liền bị phê phán kịch liệt. Ông viết Trư cuồng, đổ vào đấy bao nhiêu tâm huyết, nhưng không thể xuất bản, đến nay, tác phẩm vẫn nổi trôi trên mạng internet. May mà “bĩ cực”, rồi “thái lai”, Hồ Quý Ly, Mẫu Thượng ngàn, Đội gạo lên chùa được chào đón nồng nhiệt; các nhà văn, nhà báo, nhà phê bình, cả chuyên nghiệp lẫn nghiệp dư, khen nức nở; Hội Nhà văn Việt Nam, Hội Nhà văn Hà Nội lần lượt tổ chức trao giải thưởng. Hồ Quý Ly (2000)  giành được 4 giải: – Giải thưởng Cuộc thi tiểu thuyết (1998 – 2000) của Hội Nhà văn Việt Nam, – Giải thưởng của Hội Nhà văn Hà Nội, 2001, – Giải thưởng Mai vàng của báo Người lao động, 2001, – Giải thưởng Thăng Long của Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội, 2002. Mẫu Thượng ngàn (2005): có 2 giải: – Giải thưởng Hội Nhà văn Hà Nội, 2006, – Giải thưởng văn hoá Doanh nhân, 2007.  Đội gạo lên chùa xuất bản đầu năm 2011, đầu năm 2012 đã được trao ngay Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam.