Thầy tôi


Ngọc Minh

Bởi mọi người có vẻ rất ủng hộ việc tôi cứ là một giáo viên quèn, nên có lẽ từ hôm nay tôi sẽ bắt đầu kể lể những câu chuyện vụn vặt, nhàm chán, bi ai, nực cười, cao cả… xoay quanh chủ đề giáo viên quèn. Hi vọng một ngày nào đó sẽ giật được một hàng tít rất kêu trên báo lá cải: Giáo viên quèn tuyên chiến với giới truyền thông, bởi những câu chuyện mà tôi kể chắc chắn sẽ đi ngược lại với những gì đang rất hot, đang làm dư luận xụt xùi than khóc hay đập bàn phẫn nộ ngày nay. Nó có thể là những truyện cổ tích lạc hẳn ra khỏi thế giới cằn cỗi này và hi vọng nếu nó không lay chuyển được truyền thông lá cải, thì vẫn có thể “mua vui cũng được một vài trống canh”.

Câu chuyện đầu tiên sẽ là truyền thuyết về sức mạnh thần kì của một giáo viên “không hề quèn”

Nếu như có một người mà lại khiến tôi không bao giờ hết ngạc nhiên về cái gọi là năng lượng tinh thần thì đó chính là thầy tôi, PGS.TS La Khắc Hòa, thường được biết đến với bút danh nhà phê bình, lí luận văn học, dịch giả, đầu bếp, đánh giày và ủi quần áo chuyên nghiệp Lã Nguyên (trong những danh vị này, tôi thích nhất là khi thầy làm đầu bếp). Tôi biết là thầy sẽ không thích cái việc tôi cứ lảm nhảm nói về thầy, nhưng tôi cần phải kể câu chuyện cổ tích này, không phải để cho thầy, mà để cho các sinh viên của tôi, những giáo viên quèn tương lai và cho các phụ huynh học sinh của tôi, người muốn biết cái gì đã khiến tôi cam phận làm một giáo viên quèn.

Hơn mười năm làm học trò của thầy, tôi chưa bao giờ hiểu nổi con người ấy lấy đâu ra nhiều năng lượng thế (trộm vía). Tôi cũng thường được cho là dư thừa năng lượng, nhất là cho những việc vô bổ, nhưng so với thầy, lúc nào tôi cũng thấy mình thiếu sinh khí. Con người ấy lúc nào cũng tươi vui, nói không ngớt, bước đi phăm phăm, thích ăn ngon và mặc đẹp, tò mò như một đứa trẻ con trước những tri thức mới, say mê những cái phù phiếm, không biết sợ là gì, không thèm chấp những thứ vặt vãnh, thạo công nghệ, hiểu về thời trang, cực kì thông minh (ai lại đi khen giáo sư thông minh bao giờ nhưng đúng thực là như vậy)… Chẳng bao giờ tôi cảm thấy sức sống ấy vơi cạn, ngay cả trong những tình huống thập tử nhất sinh, ngay cả khi thầy đã gần bảy mươi tuổi và chỉ sống bằng nửa trái tim, ăn toàn muối vừng và khoai luộc mỗi ngày.

PGS La Khac Hoa

Cách thầy bước đến và thách thức tử thần cũng như cách thầy bước ra từ cõi chết cũng anh dũng phi thường. Nhồi máu cơ tim suýt chết sau một cua dạy cao học thông một mạch gần bốn tiếng đồng hồ giữa trưa hè ngột ngạt, sau hơn chục ngày cấp cứu, đúng trong cái lúc mà cả bác sĩ lẫn người nhà đều suýt tuyệt vọng, thì bỗng nhiên người ta phát hiện có một động mạch phụ đã phình ra từ thuở nảo thuở nào để nuôi dưỡng cho quả tim tràn đầy nhiệt huyết. Vừa sống lại thần kì từ cõi chết, khi tôi vào thăm, thầy đã hào hứng như một đứa trẻ: Sống rồi! Sống rồi! Và trong câu chuyện của một con người vừa trở về từ cõi chết, thầy vẫn không quên: Thầy nghĩ cái luận án của con phải làm thế này thế này. Tôi cảm động phát khóc vì chắc là cái nghiệp chướng luận án của tôi nó ám ảnh thầy ngay cả trong những lúc thập tử nhất sinh.

Ngày tôi là sinh viên năm thứ tư, ngập ngừng đến nhà thầy xin hướng dẫn, câu đầu tiên thầy nói: con là con gái, làm gì cũng phải tính toán cân nhắc, thời gian của con không có nhiều, không có cơ hội làm lại như bọn con trai. Khoa học gì thì khoa học, học hành gì thì học hành, cũng phải lấy chồng sinh con. Năm nào tôi cũng ra rả nhắc lại câu này cho các lứa sinh viên học sinh của mình, đến nỗi nó đã thấm vào thành một nguyên tắc sống của tôi.

Thầy hướng dẫn tôi bất cứ nơi đâu, vào bất cứ lúc nào: khi đang đứng trong nhà xe nóng như thiêu, hay giữa căn bếp thơm phức mùi xào nấu nhà thầy, dưới gầm cầu thang, khi đi đám ma, lúc thăm người ốm ở bệnh viện, trên đường du lịch, trong cuộc họp… Tôi không có cách nào trốn chạy khỏi những Saussure, Heghen, Bakhtin, Todorov rồi thì là Foucault, Roland Barthes, cũng không có cách nào từ chối hàng loạt những cái lủng củng liểng xiểng Chủ nghĩa cấu trúc, Chủ nghĩa hình thức, Kí hiệu học…, rồi một loạt những trời ơi là mã, diễn ngôn, kí hiệu quyển, huyền thoại… Đúng là thập diện mai phục, có muốn ngu dốt cũng khó. Luận án của tôi thành hình không phải theo cái mẫu rất chuẩn mực thông thường: một ông thầy đạo mạo đứng trên bục cao và nói những lời như thánh phán, mà từ những tình huống đời thường buồn cười như thế.

Ngày tôi đưa đề tài ra xemina trước tổ bộ môn, tôi hoang mang tuyệt vọng tưởng chừng mình sẽ không vượt qua được cái chặng khổ ải này, buổi chiều bất chợt nhận được điện thoại của thầy: đến nhà thầy ngay để bàn cách chữa, suốt trưa tao không ngủ được vì cái mặt đần thối của mày. Sáng hôm sau tôi đến nhà, thầy nói một mạch gần 4 tiếng đồng hồ, để sau đó tôi viết một mạch 1 tuần thành 1 cái luận án hoàn toàn khác. Trên đường trở về nhà, tôi đã phát khóc bởi một cảm xúc chưa bao giờ từng trải qua trước đó: vừa nhẹ nhõm như mới được cứu sống và tiếp thêm năng lượng, vừa cảm động vô cùng vì tấm lòng của một người thầy, vừa xấu hổ vì sự nông cạn của bản thân, vừa hoang mang lo sợ không biết mình có được như thầy kì vọng. Nhưng có lẽ chính từ những xáo trộn ấy, từ chỗ tuyệt vọng ấy, từ nguồn năng lượng tinh thần không ai có thể hiểu nổi đã chạy từ thầy sang tôi ấy, mà tôi đã vượt qua.

Nếu một ngày phải cãi nhau với giới truyền thông và đưa ra một minh chứng đi ngược lại với những gì truyền thông tô vẽ về giáo viên quèn, thì dẫn chứng sống động nhất chắc chắn là thầy tôi, con người chẳng tuân theo khuôn phép truyền thống, cũng chả chịu là nạn nhân của bất cứ cái gì. Ngày tôi chân ướt chân ráo được nhận về tổ bộ môn, trong lúc loay hoay vụng về tìm một cái ghế thấp để ngồi trong buổi họp tổ đầu tiên, thì nhận ngay được một câu gây sốc: con cứ chọn cái ghế cao nhất mà ngồi, thầy bảo thật, học trò là phải ngồi cao hơn thầy. Nếu chúng tôi có đến nhà thầy liên hoan, thì người dắt xe cũng là thầy, đi chợ cũng là thầy, rửa rau cũng là thầy, xào nấu cũng là thầy, thậm chí bê thức ăn ra cũng là thầy, rửa bát sẽ là vợ thầy, không phải vì chúng tôi lười, mà thầy nhất định không để chúng tôi đụng vào việc gì.PGS.TS. La Khac Hoa

Tôi chẳng bao giờ biếu thầy được cái gì đáng giá, ngược lại tha từ nhà thầy về đủ thứ, từ bát canh măng đến nải chuối xanh, quả dứa ngọt, túi bánh đa thầy xách ở quê ra, cái bánh mì kẹp pate thầy vừa mới tự làm. Khi xe của tôi bị hỏng đúng lúc đến nhà thầy, tôi lấy xe của thầy để đến trường và rất yên tâm vì biết chắc là khi trả xe cho thầy, xe tôi đã được sửa sang cẩn thận, rửa ráy sạch sẽ. Nếu lúc tôi rời nhà thầy mà trời mưa, tôi sẽ trộm ngay cái áo mưa nhà thầy mà biết rằng mình cũng không nhất thiết phải đem trả. Sau khi cả tổ đã đi chơi loăng quăng mọi nơi, đói bụng, chúng tôi thể nào cũng phải hạ cánh ở nhà thầy để nạp lại năng lượng. Ngày mùng một tháng 6, thầy lên tận Hàng Mã mua quà cho con tôi rồi hai ông bà già cặm cụi mang đến tận nhà. Hễ có ai định chê bai học trò thầy điều gì, là thầy gạt phắt bằng một khẩu khí đố ai mà cãi được: học trò của tôi nó là hoa lan hoa mộc. Ngày cưới tôi, bố mẹ tôi ngồi tiếp chuyện thầy, thầy bảo: Ông bà ra tiếp người khác đi, chúng tôi không quan trọng. Thầy lo học trò bị bắt nạt, luôn mồm nịnh bợ chồng tôi nào thì là giỏi làm ăn, hiền lành, tháo vát, bao dung… Tôi chẳng bao giờ khen thầy hay nói với thầy một lời cảm ơn cho tử tế vì tôi biết thầy chẳng bao giờ cần những cái đó, hoặc giả trước một hình mẫu giáo viên quèn khác thường như thế, mọi lời nói đều trở nên sáo rỗng và vô nghĩa.

Những lúc tôi cảm thấy hoang mang trong cuộc sống hay lúng túng khi xử lí một mối quan hệ nào đó, hoặc mất niềm tin vào con đường của mình, hoặc đơn giản là thấy bụng mình đói, hay thèm một món ăn nào đó, hoặc thấy trời hôm nay thật đẹp, hoặc là vừa đọc được một cái gì đó hay hay…, tôi thường đến nhà thầy, như một thói quen vì tôi biết là tôi sẽ trở ra với cái bụng no, tâm trạng phấn khởi, đầu đầy những chữ, nhuệ khí tràn trề như vừa được sạc pin.
Nhiều phụ huynh và bạn bè, có lẽ có cả rất nhiều sinh viên của tôi thắc mắc: làm thế nào mà tôi lại có thể vui vẻ làm một giáo viên quèn như thế? Câu trả lời của tôi là: tôi không phải làm thế nào cả, tôi không cần phải nhọc công, tôi chỉ cần bắt chước và học mót được tí nào hay tí ấy từ những người thầy quèn của tôi. Hoặc đơn giản hơn, tôi chỉ cần thỉnh thoảng chạy đến nhà thầy, ăn cho no, tán chuyện thoải mái không cần giữ kẽ, xin xỏ bất cứ cái gì có thể xin xỏ được, rồi thì trở về nhà, đầu tôi lại đầy chữ, người tôi lại ngập tràn năng lượng.

22/6/2014

Leave a Reply