Trần Mai Châu: làm thơ, dịch thơ và bàn về thơ


Huỳnh Như Phương

Nếu văn chương là bản mệnh đeo đuổi một con người, thì nó sẽ gõ cửa số phận không chỉ một lần, bởi nó tin rằng người được gọi sẽ góp phần làm nên công tích. Trần Mai Châu là một người được gọi dù con đường văn học của ông không ít gian nan, trắc trở.

Đầu thai nhằm lúc sao mờ

Nguyên quán Hà Nội, Trần Mai Châu sinh năm 1924 tại Sơn La, nơi thân sinh ông lên nhận nhiệm sở sau khi tốt nghiệp y sĩ Đông dương tại Trường Cao đẳng Y dược Hà Nội. Trong những năm đi học, Trần Mai Châu bắt đầu làm thơ. Hơn 200 bài thơ hoà vào mạch thơ lãng mạn đương thời mà tác giả đã sẵn sàng quên đi không nuối tiếc, vẫn còn những vần thơ giữ lại cảm hứng và tình điệu tuổi trẻ, chẳng hạn bài Em đến mùa xanh được ghi lại nguyên văn dưới đây:

                       Em đến mùa xanh lạnh đã lâu

                       Trang thơ chưa đẹp giấc mơ đầu

                       Đêm hoàng lương ấy khôn chung mộng

                       Ba bốn năm trời lỗi hẹn nhau.

                       

                       Ngàn thương em đến rồi sao

                       Vầng trán xuân nào băng tuyết

                       Ngàn thương thức tỉnh rồi sao

                       Sao bỗng chào thưa thân thiết.

                       

                       Em ơi chuyện cũ vui buồn

                       Đừng có bao giờ kể lại

                       Mây vàng đã bỏ lầu son

                       Nước cũng qua cầu trôi mãi.

                      

                       Sương xuống đầy song gió thổi

                       Trăng tà về sáng ngàn dâu

                       Có sáng đời anh tăm tối

                       Từ khi em bước chân vào?

 

                       Mỏi nhớ mòn thương chẳng trách nhau

                       Không dưng em đẹp đến u sầu

                       Hoàng lương tỉnh giấc thiên thu lạnh

                       Biền biệt mùa xanh đôi mắt nâu.

Bài thơ này được sáng tác năm 1944, vào lúc hậu kỳ Thơ Mới, cho nên tác giả cũng dự cảm một sự thay đổi nào đó cần thiết cho thơ ca. Như một run rủi của số phận, trong thời gian đó, Trần Mai Châu làm quen với Trần Dần, Vũ Hoàng Địch và cả ba cùng hợp tác xuất bản một tờ báo văn học. Tập thơ Một mùa địa ngục (Une saison en enfer) của A. Rimbaud gợi cảm hứng cho họ đặt tên tờ báo là Dạ đài, phát hành đúng một tháng trước ngày Toàn quốc kháng chiến. Tờ báo mỏng chỉ có bảy trang, ghi rõ ở trang bìa:

VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HOÀ – NĂM THỨ HAI

DẠ – ĐÀI

tuần báo văn chương ra ngày thứ bảy

                 Số 1        Chủ bút:                    Vũ Hoàng Địch

              16-11-46    Chủ nhiệm, Quản lý: Trần Mai Châu

                                 Báo quán: 30, Bùi Quang Trinh, Hà Nội

             Điều thú vị là chính ông Lưu Văn Lợi, lúc đó làm giám đốc Nha Báo chí, đã ký giấy phép cho xuất bản Dạ đài.

Nằm ở trang bìa, chiếm gần nửa số trang báo là Bản tuyên ngôn tượng trưng mà ba người cùng ký tên, do Trần Dần chấp bút với sự góp ý của Trần Mai Châu và Vũ Hoàng Địch. Có thể nói những tích tụ của yếu tố tượng trưng trong thơ Xuân Diệu, Hàn Mặc Tử, Bích Khê, Đoàn Phú Tứ… đã chuẩn bị cho sự xuất hiện đầy tự tin này, như lời tự giới thiệu ngay từ đầu bản tuyên ngôn:

             “Chúng tôi – một đoàn thất thổ – đã đầu thai nhằm lúc sao mờ.

             Cho nên buổi chúng tôi xuất hiện, chúng tôi để cho tàn suy giấc mơ của những người thuở trước.

             Sụp đổ: lâu đài phong nguyệt; và mai một: ý tứ những thi nhân mò ánh trăng mà thác.

             Chúng tôi không còn khóc – kh