Văn học nhà trường 2013: “điểm cộng” và “điểm trừ”


Nguyễn Thị Đào

(Toquoc)- Văn học nhà trường lâu nay vẫn nhận được sự quan tâm của xã hội: từ giáo viên, nhà quản lý giáo dục đến người học, phụ huynh học sinh, và cả giới truyền thông đều bày tỏ những quan ngại về thực trạng dạy và học ngữ văn hiện nay; ai cũng mong muốn tình hình ngữ văn sớm được cải thiện tốt hơn. Nhưng năm 2013, “văn học nhà trường” (các chủ thể, cơ quan chức năng liên quan) đã làm được những gì, để đáp ứng sự mong mỏi bấy lâu của xã hội.

 

Điểm cộng

Điểm cộng 1Khơi gợi cảm xúc nhân văn

Điểm cộng quan trọng nhất trong năm dành cho văn học nhà trường là đã ra đề thi tốt nghiệp THPT giàu tính thời sự, và cảm xúc nhân văn, gián tiếp khơi trúng một vấn đề được cả xã hội quan tâm – tâm lí và căn bệnh nhức nhối hiện thời của xã hội hiện đại (tình trạng vô cảm, thờ ơ, sống gấp gáp, vụ lợi ích kỉ, hèn nhát, lệch lạc…). Nguyên văn câu 2 của đề thi như sau:

Câu 2.(3.0 điểm)

Viết một bài văn ngắn (khoảng 400 từ) bày tỏ suy nghĩ của anh/chị về hành động dũng cảm cứu người của học sinh Nguyễn Văn Nam từ thông tin sau: 

Chiều ngày 30-4-2013, bên bờ sông Lam, đoạn chảy qua xã Trung Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An, Nguyễn Văn Nam (học sinh lớp 12 T7, Trường Trung học phổ thông Đô Lương I) nghe tiếng kêu cứu có người đuối nước dưới sông, em liền chạy đến. Thấy một nhóm học sinh đang chới với dưới nước, Nam đã nhảy xuống, lần lượt cứu được ba học sinh lớp 9 và một học sinh lớp 6. Khi đẩy được em thứ năm vào bờ thì Nam đã kiệt sức và bị dòng nước cuốn trôi.

(Theo Khánh Hoan, Thanhnienonline, ngày 6 – 5 – 2013)

Chú trọng nghị luận xã hội, ra đề thi mở… thực ra không phải là khâu đột phá trong thi cử ở ta. Nhưng nó cho thấy văn học cần phải gắn bó chặt chẽ hơn với những vấn đề của đời sống, với thực tiễn trước mắt, và học sinh cần có ý thức rèn luyện nhiều hơn kĩ năng tạo lập loại văn bản nghị luận xã hội từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Sẽ là phiến diện khi giáo viên Ngữ văn làm cho học sinh nhận thức rằng, văn chương là một thực thể khép kín, nó chỉ gắn với cái gì đó bay bổng, lãng mạn, du dương, đèm đẹp, xa rời cuộc sống hàng ngày. Văn học cần được trả về cuộc sống rộng lớn; người dạy, người học ngữ văn cần có câu trả lời rốt ráo cho những vấn đề đang đặt ra trong cuộc sống hiện nay, đang được cuộc sống đòi hỏi.

Trong khi nhiều người sống vị kỉ, thờ ơ, vô cảm với người xung quanh, việc ra đề (nhóm làm đề) và chọn đề thi (cơ quan chủ quản) như thế đã đánh thức được những suy nghĩ, cảm xúc tốt đẹp ở học sinh, cho thấy tính định hướng giáo dục rất rõ ràng. Nếu nhìn vào độ tuổi, cấp học của em Nguyễn Văn Nam, sẽ thấy, em là học sinh lớp 12, do vậy ở góc độ hẹp hơn, chúng ta thấy, sẽ có nhiều bài thi của học sinh cùng trường, bạn bè em Nam viết về em Nam với cảm xúc chân thực; nghĩa là đề thi hướng đến việc giáo dục trực tiếp, hiệu quả tình yêu thương con người, định hướng lý tưởng sống cao đẹp cho thanh niên trước ngưỡng cửa vào đời hoặc học lên bậc cao hơn. Đề thi như thế cần được nhân rộng, biểu dương,