Xuân mới đón ý tưởng giáo dục mới


Nghị quyết về Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) là sự kiện lớn, tin vui với cả nước trong năm qua, đòi hỏi trách nhiệm lớn của đội ngũ cán bộ quản lý, chuyên gia đầu ngành, nhà giáo các cấp và cả xã hội cùng vào cuộc… PGS.TS. Đỗ Ngọc Thống, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục trung học, Thường trực Ban soạn thảo Đề án Đổi mới chương trình sách giáo khoa phổ thông sau 2015, chia sẻ về những kỳ vọng, những ý tưởng giáo dục mới.

Người dân muốn biết rõ chương trình và SGK sẽ thay đổi ra sao?

PV: Chỉ còn hơn một năm nữa chương trình và sách giáo khoa (CT&SGK) mới sẽ tiến hành thử nghiệm để ban hành chính thức, PGS có thể cho biết việc tổ chức biên soạn đang tiến hành ra sao?

PGS.TS. Đỗ Ngọc Thống: Như chúng ta đã biết, Hội nghị BCH Trung ương 8 đã nhất trí thông qua và ban hành Nghị quyết về Đề án đổi mới căn bản toàn diện GD&ĐT… Sau khi Nghị quyết ban hành, tất cả các bộ, ngành đều phải tập trung quán triệt tinh thần của Nghị quyết và lập Chương trình hành động, nhằm thực hiện những nội dung liên quan đến ngành mình.

Mốc thời gian sau 2015 là  mốc yêu cầu Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, một trong những mục tiêu và nhiệm vụ mà ngành GD phải đảm nhận chính. Sau 2015 có thể là 2016, 2017; nhưng dù hiểu thế nào đi nữa thì đúng là thời gian còn không nhiều. Tuy nhiên với ngành GD&ĐT trong thời gian qua, nhất là từ sau Đại hội Đảng lần thứ XI, chúng tôi đã tổ chức triển khai nghiên cứu và vận dụng những tư tưởng, định hướng đổi mới, áp dụng một số mô hình và phương pháp dạy học được coi là tiên tiến, đúng hướng, có hiệu quả vào thực tiễn nhà trường… Bộ cũng đã và đang khẩn trương hoàn thành Đề án đổi mới CT&SGK sau 2015 để kịp trình Chính phủ và xin ý kiến Quốc hội trong đầu năm 2014. Nhiều vấn đề xung quanh đổi mới giáo dục phổ thông cũng đã được xem xét, nghiên cứu và tổng kết… Có thể nói, chủ trương xây dựng ngôi nhà mới của giáo dục đã được phê duyệt từ Đại hội Đảng lần thứ XI. Thời gian qua, chúng tôi đã chuẩn bị vật liệu và bản thiết kế cho ngôi nhà ấy; hiện đang hoàn chỉnh tiếp, chỉ còn chờ giấy phép xây dựng (của Chính phủ, Quốc hội) là tiến hành thi công ngay.

PV: Và sẽ vượt khó để đảm bảo đúng tiến độ, thưa PGS?

– Tất nhiên khó khăn rất nhiều, nhất là kinh phí và nhân lực. Đất nước đang trong hoàn cảnh khó khăn, ngân sách eo hẹp, cơ sở vật chất cần trang bị thêm nhiều; đội ngũ nghiên cứu và biên soạn chương trình, sách giáo khoa có kinh nghiệm rất hiếm, với chương trình mới gần 1 triệu giáo viên sẽ phải đào tạo lại mới có thể đáp ứng được yêu cầu mới… Có thể nói, thời gian tới Bộ GD&DT sẽ phải nỗ lực hết mình mới có thể thực hiện Đề án kịp tiến độ.

PV: Theo PGS đâu là điểm mạnh của CT&SGK mới?

– Giảm tính hàn lâm, kinh viện, tăng tính ứng dụng và yêu cầu thực hành, gắn với đời sống thông qua các hoạt động giáo dục. Luôn đặt ra các tình huống thiết thực; gần gũi và giúp học sinh có kỹ năng sống tốt hơn… Tất cả nhằm giảm áp lực học hành, mang lại niềm vui và sự hữu ích trong học tập cho học sinh. Đó là kỳ vọng và cũng là các điểm mạnh mà CT&SGK mới sẽ cố gắng để đạt được.

PV: Trong năm 2014, sẽ có những bộ sách nào mới mà phụ huynh và học sinh có thể được tiếp cận?

– Năm 2014 và  2015, SGK không có gì thay đổi, còn sách tham khảo thì không phải SGK do Bộ biên soạn.

PV: Vậy giáo viên và học sinh sẽ phải đối diện với xu hướng đổi mới này như thế nào để không bị đột ngột?

– Tuy CT&SGK mới chưa có gì thay đổi, nhưng Bộ GD&ĐT chủ trương những gì đã nghiên cứu cẩn thận, chắc chắn đúng và có thể thực hiện được là vận dụng ngay, không chờ đến sau 2015. Vì thế, ngay trong năm học tới sẽ có nhiều thay đổi trong phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá thi cử. Trong bối cảnh đó, giáo viên và học sinh cần chú ý tiếp cận thông tin mới, thay đổi cách dạy theo hướng tăng cường tổ chức cho học sinh tự tìm hiểu, tự học, tự phát hiện và giải quyết vấn đề; tránh làm hộ, học hộ, nghĩ hộ học sinh… Nên tìm hiểu cách dạy học của mô hình trường học mới (VNEN) đã và đang triển khai thí điểm ở một số trường Tiểu học trong cả nước. Về phía học sinh, cần chủ động và tự mình tìm hiểu, tự suy nghĩ, tập vận dụng, liên hệ và huy động kiến thức, kĩ năng từ nhiều bài học khác nhau để giải quyết một tình huống, một vấn đề tổng hợp… Hình thành và phát triển cách suy nghĩ, cách làm hơn là nhớ máy móc các con số, sự kiện…

Sẽ điều chỉnh mạnh về cách dạy, cách học 

PV: Nhiều người kỳ vọng vào CT&SGK phổ thông sau 2015 mới mẻ, được thiết kế theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của người học, để có được một nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp. Vậy CT&SGK đó kế thừa yếu tố tích cực nào ở chương trình hiện hành để điều chỉnh theo hướng mới?

– Hầu hết các nước khi đổi mới hay cải cách giáo dục đều chú ý đến kế thừa và phát triển. Yếu tố cốt lõi của lần đổi mới này là chương trình sẽ thiết kế theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của người học. Nhưng năng lực thực chất vẫn phải thông qua hệ thống kiến thức, kĩ năng cơ bản, thiết yếu. Nghĩa là CT&SGK mới vẫn kế thừa hệ thống kiến thức, kĩ năng cơ bản của các môn học trong CT&SGK hiện hành; kế thừa những ưu điểm của CT&SGK trước đây nhưng sẽ điều chỉnh mạnh về cách dạy và cách học; tăng cường yêu cầu thực hành, vận dụng các kiến thức kĩ năng đó vào thực tiễn, luôn liên hệ với đời sống, đặt học sinh vào các tình huống của cuộc sống để các em tự phát hiện vấn đề và tìm cách giải quyết; qua làm mà học và học để thực hiện, vận dụng một cách có hiệu quả và chất lượng chứ không học chỉ để lấy bằng cấp.

PV: Giáo dục thành phố và giáo dục nông thôn, nhất là vùng sâu, vùng xa vốn có chênh lệch lớn về chất lượng, Ban soạn thảo có lưu ý tới điều này khi biên soạn sách cho cả học sinh và giáo viên, thưa PGS?

– Chúng tôi rất chú ý đến điều này, vì Việt Nam có nhiều vùng miền với những đặc điểm kinh tế – văn hóa – xã hội và các điều kiện phát triển rất khác nhau. Chương trình một mặt đề ra chuẩn cần đạt cho mọi học sinh, nhưng cũng có những giải pháp khác nhau cho phù hợp với đối tượng vùng miền khác nhau. Điều này sẽ được chú ý trong việc biên soạn SGK, các tài liệu dạy học, phương pháp dạy học của giáo viên và các giải pháp khác giúp các học sinh vùng khó khăn đạt được chuẩn như chương trình yêu cầu.

PV: Trong CT&SGK hiện nay, nhiều người đã phàn nàn cách làm sách trước đây theo kiểu cắt khúc, thiếu thống nhất giữa các cấp học, thừa hàn lâm mà thiếu thực tế…

– Một trong những điểm yếu của CT&SGK hiện hành là cách làm cắt khúc dẫn đến sự trùng lặp và thiếu liên thông giữa các cấp học. Lần này, CT&SGK được thiết kế và biên soạn đồng thời và xuyên suốt từ lớp 1 đến lớp 12 sẽ khắc phục được tình trạng trên. 

PV: Vậy việc “tích hợp” môn học tới đây khi làm sách chủ yếu để giảm tải lượng kiến thức, hay còn vì lý do gì thưa PGS?

– Việc tích hợp cao ở các cấp /lớp học dưới không chỉ giảm tải lượng kiến thức mà còn do nhu cầu nhận thức tổng hợp. Bởi vì mọi sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và xã hội đều ít nhiều có mối liên hệ với nhau; nhiều sự vật, hiện tượng có những điểm tương đồng và cùng một nguồn cội… Học sinh khi nhận biết và giải quyết các sự vật, hiện tượng ấy, cần huy động tổng hợp các kiến thức và kĩ năng từ nhiều lĩnh vực khác nhau. Không phải ngẫu nhiên mà hiện nay đang ngày càng xuất hiện các môn khoa học “liên ngành”. Ngoài ra rất nhiều kiến thức, kĩ năng chưa hoặc chưa cần thiết trở thành một môn học trong nhà trường, nhưng lại rất cần trang bị cho học sinh để họ có thể đối mặt với những thách thức của cuộc sống; do đó cần tích hợp giáo dục các kiến thức và kĩ năng đó thông qua các môn học.

Trong đổi mới có nhiều việc phải làm…

PV: Tập trung phát huy năng lực người học, tăng cường các câu hỏi mở có thể nằm ngoài giáo án, nằm ngoài CT&SGK, hướng học sinh tới cách giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức vào đời sống. Đây là đòi hỏi tất yếu nhưng dường như cũng đang là điều quá mới với xu thế đào tạo ở các trường sư phạm.

– Một trong những hạn chế, bất cập của các lần đổi mới và cải cách giáo dục trước đây, là thiếu đồng bộ giữa sự chuyển biến của giáo dục phổ thông với công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên. Nhận thức rõ hạn chế vừa nêu, lần đổi mới này, Bộ GD&ĐT chủ trương yêu cầu các nhà trường sư phạm, các cơ sở đào tạo giáo viên nhập cuộc ngay từ đầu. Trong thời gian vừa qua, các trường sư phạm bắt đầu tham gia những hoạt động nghiên cứu, tìm hiểu định hướng đổi mới; sắp tới, hệ thống các trường đào tạo sư phạm sẽ phải tham gia tích cực hơn nữa vào việc thiết kế xây dựng Chương trình, biên soạn SGK mới của giáo dục phổ thông; tham gia vào việc biên soạn tài liệu bồi dưỡng, đào tạo lại đội ngũ nhà giáo hiện nay. Đồng thời, các cơ sở đào tạo giáo viên sẽ phải chủ động, sáng tạo đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy – học và công tác nghiên cứu khoa học của chính mình để đáp ứng yêu cầu đổi mới của ngành.

PV: Được biết, Ban soạn thảo Đề án Đổi mới CT&SGK phổ thông sau 2015 trân trọng những ý kiến đóng góp của tất cả các tầng lớp nhân dân, vậy giới khoa học và người dân có  thể đóng góp bằng cách nào, thưa PGS?

– Cũng như Đề án Đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT vừa được Hội nghị TƯ8 thông qua; Đề án Đổi mới CT&SGK giáo dục phổ thông sau 2015 sẽ gửi đi xin ý kiến rộng rãi nhiều nhà khoa học, nhân sĩ, trí thức cả nước. Đề án cũng sẽ được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng và trang web của Bộ GD&ĐT để lấy ý kiến rộng rãi các tầng lớp nhân dân.

PV: PGS kỳ vọng điều gì nhất ở CT&SGK mới sau 2015?

– Nếu thực hiện tốt những nhiệm vụ  và giải pháp nêu trong Đề án, tôi nghĩ sẽ có nhiều chuyển biến tích cực, mạnh mẽ trong giáo dục phổ thông. Chúng ta sẽ có được một thế hệ trẻ “vừa hồng, vừa chuyên”, có hiểu biết và kỹ năng cơ bản, có khả năng sáng tạo để làm chủ bản thân, sống tốt và làm việc hiệu quả – thực học, thực nghiệp, tích cực học tập suốt đời để trở thành con người lao động Việt Nam mới, có khả năng cạnh tranh cao trên thị trường lao động quốc tế và đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển của đất nước.

PV: Và lời chúc của PGS nhân dịp năm mới Giáp Ngọ!

– Giáo dục là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân; riêng ngành Giáo dục không thể giải quyết  được tốt nhiều vấn đề theo hướng đổi mới căn bản, toàn diện đã nêu. Vì thế rất cần nhiều bàn tay chung sức, đồng lòng của mọi tầng lớp để GD&ĐT thực sự trở thành quốc sách hàng đầu, một chiến lược quan trọng để chấn hưng dân tộc.

Trân trọng cảm ơn ông!

Thanh Như (Thực hiện)

Nguồn: http://daidoanket.vn/

Leave a Reply