Lê Thanh (1913-1944)


Tên thật là Nguyễn Văn Thanh, tự là Khiết Phủ. Sinh ngày 8 tháng Giêng năm Quý Sửu, 1913. Quê quán : làng Cam Đà, huyện Tùng Thiện, tỉnh Sơn Tây ( nay thuộc huyện Ba Vì, Hà Nội).

 Thưở nhỏ, theo bố mẹ sang Lào, được người chú nuôi ăn học và trưởng thành. Về nước đầu những năm 30, ông sống ở Hà Nội, làm viên chức tại Sở tài chính, rồi Sở canh nông. Ông cầm bút viết báo, viết văn do sở thích riêng, từ năm 1935. Lúc đầu viết những bài điểm sách cho tờ Tin Văn. Rồi ông thử viết tiểu thuyết. Những nấm mộ của thanh niên (1938) và Ly dị ra đời, nhưng không được dư luận chú ý, nên từ đó ông thôi sáng tác. Ông trở lại với phê bình, nghiên cứu văn học và thấy ở đó sở trường mình được phát huy. Năm 1939, sau khi Tản Đà mất, ông viết thêm chương cuối cho bản thảo đã xong từ năm 1936, cho xuất bản cuốn Thi sĩ Tản Đà. Cuốn sách lập tức được dư luận chú ý.

 Những năm 1937 – 1938, ông tham gia biên tập, góp mặt trong Tòa soạn báo Phụ nữ. Từ  tháng 8 -1941 đến khi mất ( vì bệnh lao, 26 – 4 – 1944), ông gắn bó với Tạp chí Tri Tân,là cây bút phê bình nổi bật của tờ tạp chí này. Từ 1943, ông còn viết thêm cho tờ Tin Lào ở Vientian.

 Về trước tác, liền trong 3 năm cuối đời, ông cho xuất bản 4 đầu sách được ông tự xếp vào loại “ nghiên cứu và phê bình”, đó là : Tú Mỡ (1942), Trương Vĩnh Ký( 1943), Cuộc phỏng vấn các nhà văn( 1943) Cuốn sổ văn học(1944).

Chỉ hoạt động văn học trong 10 năm ngắn ngủi, Lê Thanh đã kịp để lại ngót 500 trang in (theo sưu tuyển của Lại Nguyên Ân; Lê Thanh – nghiên cứu và phê bình văn học, xuất bản năm 2002) . Buông bút vì bạo bệnh khi tuổi đời còn trẻ, Lê Thanh được các bạn văn, đồng nghiệp đương thời tiếc thương và đánh giá cao bởi nhiệt tâm của ông đối với việc tài bồi cho nền văn học nước nhà cùng bút lực mạnh mẽ, sung mãn của một cây bút say mê đeo đuổi chí hướng nghiệp văn.

Ông tỏ rõ một hướng đi riêng vào nghiên cứu, phê bình và kiên trì thực thi nó trên các khu vực :  chăm chú quan sát và viết sâu về giai đoạn văn học giao thời cũ / mới hồi đầu thế kỷ, trong đó lớp thức giả Nho học “ bàn giao cái hương hỏa tinh thần” của tiền nhân để lại cho thế hệ Tây học tiên khu; cập nhật ghi nhận diễn biến của đời sống văn học đầu những năm 40 qua từng năm và trong những cuộc phỏng vấn trực tiếp một số nhà văn hiện thời; chú trọng dựng chân dung văn học của tác giả, làm rõ đặc sắc trong cá tính sáng tạo và phong cách, bút pháp riêng của họ.

Với Cuộc phỏng vấn các nhà văn trong đó ông gặp trực tiếp, đối thoại, trao đổi, ghi lại một cách sinh động tâm sự trong trò chuyện thân tình với 8 tác giả biên khảo và sáng tác ( Trần Trọng Kim, Nguyễn Văn Tố, Hoàng Ngọc Phách, Tú Mỡ, Đào Duy Anh, Nguyễn Đôn Phục, Ngô Văn Triện, Nguyễn Đình Long). Qua đó người đọc được họ “ bật mí” những bếp núc trong công việc sáng tạo của họ. Cuốn sách đã khai mở cho một kiểu dựng chân dung tác giả văn học qua chuyện trò thân mật giữa người sáng tác và người đồng nghiệp phê bình, mà sau này được nhiều người tiếp tục, trở thành phổ biến.

Loạt bài báo nhìn lại toàn cảnh văn học Việt Nam 1900 – 1940 trong đó chú trọng đi sâu vào các ác giả chủ yếu; bài viết kỹ lưỡng về Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh và Tản Đà xem họ như những người thợ cần mẫn kiến tạo nền văn học mới bằng chữ quốc ngữ đầu thế kỷ; cùng với những chuyên luận riêng về Trương Vĩnh Ký, Tản Đà, Tú Mỡ…đã cho thấy góc nhìn sắc sảo của Lê Thanh về vai trò quyết định thuộc về nội lực và tài năng của nhà văn ( quan điểm riêng về nghệ thuật và cuộc đời, sự kinh lịch và vốn tri thức tích lũy, khổ công lao động câu chữ và bút lực đáng nể của họ) đã để lại dấu ấn trong văn học, học thuật như thế nào. Đó cũng là điều công chúng kỳ vọng: mỗi người phải là một phong cách riêng trong cái bề bộn, phong phú, phồn tạp của diện mạo nền văn học hiện đại.

 Lê Thanh là một khuôn mặt khó lẫn của phê bình, nghiên cứu văn học Việt Nam những năm 30, 40 của thế kỷ trước ./.

Nguyễn Ngọc Thiện soạn.Copyright © 2012-2013 – PHÊ BÌNH VĂN HỌC

Leave a Reply