Recent Articles

Tự sự học: tên gọi, lược sử và một số vấn đề lý thuyết

Trong truyền thống lí luận văn học phương Tây, thuật ngữ narrativenaration là những thuật ngữ có cả lịch sử hai ngàn năm, hàm nghĩa hết sức phức tạp, nhiều lúc chúng chứa đựng những sở chỉ ngược nhau. Thông thường naration chỉ động  tác, hoạt động hoặc là một danh từ biểu thị hoạt động (động danh từ). Ta có thể dịch là trần thuật, thuật kể, kể, sự kể. Còn narrative được dịch là tự sự, chỉ cái được trần thuật ra, nó là một sự thực chứ không là một hoạt động. Tự sự học hiện đại cố gắng khu biệt narrative và naration như là khu biệt giữa “chuyện kể ra” và “hoạt động kể chuyện”. Người ta giả định rằng mọi chuyện trên đời cho tới trước lúc được kể nên lời, là cứ tồn tại trong trạng thái “vốn thế”. Và những sự – việc tồn tại “vốn thế” đó không phải là narrative (tạm gọi là truyện kể, hoặc chuyện kể – trong cách nói “chuyện kể rằng…”) mà là story (tạm gọi là chuyện, câu chuyện, trong cách nói “có một câu chuyện…”)

Tự sự học: từ kinh điển đến hậu kinh điển

Tự sự học Việt Namcòn rất non trẻ. Chúng tôi mong nó tiếp tục được quan tâm, giới thiệu thêm về các lí luận mới và khuynh hướng tìm tòi mới theo hướng mở, vượt qua sự hạn hẹp của tự sự học cấu trúc một thời, giúp tiếp cận tự sự học trong những hướng phát triển mới nhất và có triển vọng nhất. Đối tượng của tự sự học ngày nay không còn chỉ là ngữ pháp tự sự nói chung mà còn là thi pháp tự sự, phong cách học tự sự của các tác phẩm cụ thể, ngôn ngữ tự sự của các thể loại tự sự, các loại hình tự sự, mô hình tự sự của các giai đoạn phát triển văn học, sự tiếp nhận tự sự và cách tác động đến người đọc của tự sự. Tìm hiểu rõ nội hàm, nguồn gốc và diễn biến của các khái niệm tự sự học, vận dụng linh hoạt và sáng tạo vào phân tích các tài liệu cụ thể, chắc rằng chúng ta sẽ hiểu thêm về bản chất, phương thức, lịch sử và các bí ẩn của nghệ thuật tự sự, một  phương tiện hùng mạnh để biểu đạt và lí giải thế giới, góp phần hữu ích vào việc phê bình và giảng dạy văn học1

Lý thuyết hậu thuộc địa của Spivak trong tiểu luận “Hạ đẳng có thể nói được không?”

“Phê phán của Spivak đối với các mô hình phương tây về ý thức giai cấp và tính chủ thể được triển khai sâu rộng hơn trong tiểu luận “Hạ đẳng có thể nói được không?”, một tiểu luận in lần đầu trên tạp chí Wedge (1985) và sau đó in lại trong một tập hợp những tiểu luận, có nhan đề là Marxism and the Interpretation of Culture (1988). Trong tiểu luận này, Spivak đặt cạnh nhau những yêu sách cấp tiến của các trí thức Pháp thế kỷ XX như Michel Foucault và Gilles Deleuze. Những yêu sách này biện bạch cho yêu cầu đầy cao ngạo và đã bị bác bỏ của chủ nghĩa thực dân Anh [nhằm] cứu vớt những phụ nữ bản địa khỏi sự thực thi nghi lễ hiến tế quả phụ của đạo Hindu vào thế kỷ XIX ở Ấn Độ. Điểm chính của vị trí tương cận này nhấn mạnh cách thức mà tầng lớp trí thức phương tây cấp tiến và nhân từ có thể làm câm lặng một cách đầy nghịch lý [tầng lớp] hạ đẳng bằng việc yêu cầu [được] đại biểu và phát ngôn cho những trải nghiệm của họ, [và] trong cách thức đó mà những nhà thực dân nhân từ đã làm câm lặng tiếng nói của người quả phụ, người đã ‘chọn’ cách chết theo chồng họ trên giàn hỏa thiêu. Như tôi sẽ trình bày, trong cả hai ví dụ trên, sự bốc đồng nhân từ [muốn] đại biểu cho những nhóm hạ đẳng đã cưỡng đoạt một cách đầy hiệu nghiệm tiếng nói của [tầng lớp] hạ đẳng và do đó, làm họ lặng câm.