Recent Articles

Thần thoại cổ đại dưới ánh sáng so sánh

Công trình chúng tôi giới thiệu sau đây là của học giả Nga nổi tiếng trong lĩnh vực nghiên cứu phônclo E.M.Meletinsky. Một số công trình của Meletinsky đã trở nên quen thuộc đối với các nhà nghiên cứu Việt Nam (vừa qua công trình “Thi pháp thần thoại” của ông đã được dịch và xuất bản ở VN).

Giới thiệu tài liệu này, đồng thời chúng tôi cũng muốn giới thiệu một nguồn tài liệu rất có giá trị trên mạng Internet với cái tên “Phônclo và hậu phônclo: cấu trúc, loại hình học, ký hiệu học” (Folklore and Postfolklore: Structure, Typology, Semiotics) do giáo sư S.Yu.Neklyudov, một nhà Đông phương học, chuyên gia về loại hình học trong lĩnh vực phônclo (đặc biệt về thần thoại học), tác giả hơn 200 công trình nghiên cứu khoa học là người sáng lập. (http://www.ruthenia.ru/folklore/index.htm). Trang web này, bên cạnh việc giới thiệu các hoạt động nghiên cứu phônclo (hội nghị khoa học, các luận án, các giải thưởng…) ở Nga và trên thế giới, các thư mục, các nguồn tư liệu về phônclo, các chỉ dẫn… còn có các trang cá nhân của một số chuyên gia phônclo có uy tín (như Meletinsky) với các bài nghiên cứu được đăng toàn văn (bằng tiếng Nga và tiếng Anh). Chúng tôi nghĩ rằng đây là một nguồn tư liệu rất đáng quan tâm, rất bổ ích và rất dễ khai thác đối với các nhà nghiên cứu phônclo và nghiên cứu văn học của chúng ta

Về sự phân biệt thi pháp học và lí luận văn học

Trong thi pháp văn học có các nguyên tắc kiến tạo thuộc các cấp độ cấu tạo khác nhau của văn học bao gồm cấu tạo hình tượng, thế giới nghệ thuật, mà cũng có nguyên tắc thể loại, nguyên tắc sử dụng ngôn từ, tu từ học. Phương pháp sáng tác nếu hiểu cho đúng thực chất thì cũng chỉ là  phong cách và thi pháp của văn học. Hơn nữa ngày nay khi ngôn ngữ không chỉ là công cụ, mà là phương thức tồn tại của văn học thì người ta không thể hiểu thi pháp mà không có phong cách và tu từ học. Do đó, các phân môn phong cách học và tu từ học không thể đứng ngoài thi pháp học. Sự phân biệt ở đây theo thiển ý của tôi là do sức mạnh của truyền thông thi pháp học châu Âu cổ đại. Đối với Trung Quốc hay Ấn Độ thì có lẽ không có sự phân biệt ấy. Trong thi pháp học Bakhtin viết từ những năm 40 bao hàm cả tu từ học và ông là người đầu tiên trong giới lí luận nêu ra vấn đề tu từ học tiểu thuyết.

Các lý thuyết diễn ngôn hiện đại: Kinh nghiệm phân loại

Suốt cả thế kỉ XX, các khoa học nhân văn bị hiện tượng ngôn ngữ hút hồn. Nói theo Richard Rorty, “ngôn ngữ chiêu mộ thế giới” và, tất nhiên, tri thức đáng tin cậy nhất về thế giới đã được mã hoá trong ngôn ngữ. Nghiên cứu ngôn ngữ là chìa khoá để nghiên cứu con người và thế giới. Định đề này được ghi nhớ như là cơ sở phương pháp luận của các khoa học xã hội khác nhau và được trao cho danh hiệu “bước ngoặt ngôn ngữ học”. Từ cuối những năm 1960, trước tiên, nhờ hệ thống thuật ngữ và tư tưởng của chủ nghĩa hậu hiện đại và kí hiệu học được quảng bá rộng rãi trong giới học thuật, “bước ngoặt ngôn ngữ học” biến thành “bước ngoặt diễn ngôn”.